Gimnastyka buzi i języka

Nasz sposób mówienia, zasób słów, tembr i emisja głosu oraz artykulacja głosek to efekt końcowy różnych etapów rozwoju. Część z nich zależy od tak podstawowych elementów jak dieta i zachowania wyuczone w wieku niemowlęcym i przedszkolnym. Podstawowe mechanizmy mowy kształtują się do 3.roku życia dziecka. Jak zatem wspierać rozwój mowy u Maluszka?

Mowa to najważniejszy element komunikacji międzyludzkiej. To od niej zależy socjalny i intelektualny rozwój człowieka, a tym samym również rozwój osobowości, tożsamości i poczucia własnej wartości. Mimo, że dopiero ok. 6 miesiąca życia Maluchy zaczynają w pełni świadomie posługiwać się dźwiękami, rozwój mowy rozpoczyna się już od pierwszych dni życia dziecka i trwa właściwie przez całe życie – o ile dbamy o swój zasób słownictwa i uczymy się języków i prawidłowej emisji głosu.

Zanim Twój Maluszek zacznie świadomie „gaworzyć”, kluczowym elementem dla rozwoju mowy jest prawidłowy słuch dziecka. Maluch intensywnie słucha wszystkich otaczających go dźwięków, uczy się je interpretować, naśladować, aż wreszcie zaczyna z nich korzystać. Dlatego też niezwykle ważna jest regularna, prawidłowa higiena uszek (link do artykułu Czyste uszka Twojego Maluszka), profilaktyka infekcji, (link do artykułu W obronie uszek) i uważna obserwacja dziecka pod kątem możliwych uszkodzeń słuchu i adekwatna do wieku stymulacja słuchu Maluszka.

 10 zasad mądrego wspierania rozwoju mowy dziecka:

1. Karm piersią

Okazuje się, że sposób w jaki karmiony jest noworodek i niemowlę, ma ogromny wpływ na rozwój mowy. Ssanie piersi Mamy wspiera prawidłowy rozwój aparatu artykulacyjnego dziecka, podnosi elastyczność języka i sprawność mięśni policzków i warg.

2.  Kształtuj prawidłowe nawyki żywieniowe

Jedzenie wyłącznie pokarmów płynnych z butelki może poważnie zaburzyć rozwój aparatu mowy dziecka. Już 4.miesięczne Maluszki powinny uczyć się picia z kubeczka i jedzenia z łyżeczki. Zawsze dbaj o to, by Maluch samodzielnie zbierał jedzenie ustami z łyżeczki – to ważne ćwiczenie dla jego mięśni. Należy również zadbać o różnorodną konsystencję pokarmów, zgodnie ze wskazówkami tabeli żywienia niemowląt i sugestiami pediatry. Zbyt długie podawanie papkowatych i półpłynnych pokarmów upośledza mechanizm żucia i połykania oraz prawidłowy rozwój mięśni biorących udział w mówieniu. 

3.     Wyeliminuj smoczek

Długotrwałe ssanie palca lub smoczka nie tylko zagraża rosnącym zębom, ale również rozwijającej się mowie. Dziecko, które przez cały dzień trzyma w ustach smoczek, traci okazję do spontanicznych i celowych eksperymentów wokalnych oraz ćwiczeń aparatu mowy. Nienaturalna praca mięśni i nadmierne ślinienie się, dodatkowo utrudniają proces. Maluszek powinien używać smoczka sporadycznie, tylko do zasypiania, aby zaspokoić silny instynkt ssania. Pediatrzy doradzają, aby dzieci używały smoczka maksymalnie do 1.roku życia.

4.     Ćwicz buzię

 Ćwiczenia kojarzą nam się często z monotonną, często powtarzaną sekwencją czynności. Niepotrzebnie. Czasami wystarczy pamiętać o bardzo prostych rzeczach, aby znacząco wpłynąć na rozwój dziecka. I mieć przy tym mnóstwo zabawy!

 

  • Picie ze słomki – angażuje wszystkie mięśnie języka, ust, policzków i żuchwy, uczy prawidłowego połykania i kontrolowania oddechu. Młodsze Maluszki mogą poprzestać wyłącznie na piciu ze słomki, starsze dzieci – spróbować zabawy w przyciąganie lekkich przedmiotów słomką np. pióra, papierka.
  • Odgłosy świata – zachęcaj Malucha do eksperymentów dźwiękowych: cmokania, klaskania językiem, wydawania odgłosów zwierząt i pojazdów, parskania, naśladowania szumu i warkotu.
  • Śmieszne miny – dzieciaki uwielbiają robić śmieszne miny – najlepsze będą takie, które angażują usta, policzki i język: ziewanie, naśladowanie rybki, oblizywanie ust, dotykanie językiem do czubka nosa, nadymanie policzków.
  • Ćwiczenia oddechowe – pomagają nauczyć się kontrolowania oddechu. Zachęcaj Malucha do gwizdania, dmuchania i chuchania np. przemieszczanie piórka, papierka lub małej, lekkiej piłeczki, dmuchanie w wiatraczek, wstrzymywanie oddechu.

5.     Dbaj o ząbki

 Braki w uzębieniu i wady zgryzu mają negatywny wpływ na rozwój mowy i prawidłową artykulację wyrazów. Codziennie, jeszcze zanim pojawi się pierwszy ząbek, dbaj o higienę jamy ustnej (link do artykułu Zanim pojawi się pierwszy ząb) i dietę Maluszka (ograniczaj słodycze i słodzone napoje, zadbaj o prawidłową suplementacje mikroelementów – wapnia, potasu i magnezu) i regularnie odwiedzajcie stomatologa.

6.     Gadaj, gadaj, gadaj…

 Mów do Maluszka zawsze, gdy tylko masz na to okazję, opowiadaj mu o wszystkim co robisz, o otoczeniu, emocjach, dźwiękach…o wszystkim, co tylko przyjdzie Ci do głowy. Niektórzy nazywają to „kąpielą słowną”. Zawsze mów wyraźnie i poprawnie – nie zdrabniaj niepotrzebnie wyrazów, nie sepleń, nie zmieniaj intonacji i używaj prawidłowych konstrukcji gramatycznych. Nie bój się używać długich i nawet trudnych słów, ale zawsze staraj się, aby Maluszek mógł je skojarzyć z przedmiotem lub zjawiskiem, które właśnie widzi, słyszy lub odczuwa. To ułatwi mu przyswojenie wyrazu, a z czasem – używanie go. Nie bój się również zabaw dźwiękowych – ucz Malucha odgłosów zwierzą, powtarzaj dźwięki, które On wymyśla i twórz własne – to dobre ćwiczenie aparatu mowy.

7.     Słuchaj, słuchaj, słuchaj…

 Komunikacja z dzieckiem musi być oparta na dialogu – to oznacza, że nie tylko mówimy do dziecka, ale również pozwalamy mu mówić. Uważnie słuchaj, co ma Ci do powiedzenia Twój Maluszek, nawet jeśli jest to na razie niezrozumiałe. Jeśli trzeba – dopytuj lub poproś dziecko o wskazanie lub zademonstrowanie o co chodzi. Nigdy nie wyręczaj Malucha w mówieniu – nie przerywaj mu, nie kończ za niego wyrazów lub zdań. Jeśli dziecko mówi niepoprawnie, delikatnie poprawiaj je. Zawsze chwal Maluszka za próbę nawiązania kontaktu werbalnego.

8.     Czytaj książki

 Czytaj dziecku bajki i książeczki dostosowane do jego wieku. Baw się w naśladowanie odgłosów zwierząt i wcielaj się w różne postaci. To świetna zabawa i okazja, by Maluch osłuchał się z różnymi stylami artykulacji wyrazów i wzbogacił swoje słownictwo. Zachęcaj Maluszka, aby opowiedział Ci co widzi na obrazku i proś dziecko, aby wskazywało Ci to, o co zapytasz. Ucz Malucha prostych wierszyków, piosenek i wyliczanek, zwłaszcza jeśli dotyczą np. części ciała, nazw zwierząt, jedzenia czy czynności higienicznych. 

9.     Zadbaj o kontakt z rówieśnikami

 …i nie tylko. Nie ograniczaj kontaktu dziecka z innymi dorosłymi, oczywiście pod Twoją kontrolą. Zachęcaj Malucha do witania się z sąsiadami i rozmowy z Panią w sklepie, jeśli ma na to ochotę. Oczywiście, najważniejsze jest jednak, by dziecko miało kontakt z rówieśnikami – przyspieszony rozwój mowy to jeden z wielu powodów, dla których warto zapisać Malucha do żłobka lub przedszkola.

10.   Troszcz się o zdrowie Malucha

 To niemożliwe, aby mowa Maluszka rozwijała się prawidłowo, jeśli dziecko ciągle choruje, ma obniżoną sprawność ruchową lub nie jest prawidłowo odżywiane. Udowodniono, że dzieci które mają problem z koordynacją ciała i są opóźnione w rozwoju motorycznym, zazwyczaj cierpią również na zaburzenia mowy. Dlatego też zadbaj o aktywność fizyczną Malucha, codziennie zabieraj go na spacer i kontroluj jego postępy w rozwoju motorycznym. Naturalnie wzmacniaj układ odpornościowy dziecka (link do artykułu Rosnę zdrowo!), chroń je przed infekcjami i połóż szczególny nacisk na zdrową, zróżnicowaną dietę. Jeśli niepokoisz się o słuch Malucha, natychmiast udaj się do lekarza. Warto również regularnie konsultować się z logopedą, kiedy Maluszek zacznie już mówić, aby wyeliminować możliwe wady wymowy .